Το Προεδρικό Διάταγμα που εξέδωσε το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας για την οριοθέτηση των οικισμών κάτω των 2.000 κατοίκων, έχει προκαλέσει θύελλα αντιδράσεων σε ολόκληρη τη χώρα. Επί της ουσίας, εν μία νυκτί, δεκάδες χιλιάδες ιδιοκτήτες είδαν τα οικόπεδά τους να μετατρέπονται σε χωράφια, χάνοντας τη δυνατότητα δόμησης.
Κάτι φυσικά που οδηγεί σε πλήρη απαξίωση της περιουσίας τους, αλλά και σε σοβαρές κοινωνικές επιπτώσεις, φέρνοντας πολλά αντιμέτωπα με την απειλή του μαρασμού. Το Προεδρικό Διάταγμα (194/2025) προσαρμόζει τη νομοθεσία στις επιταγές του ΣτΕ, που έκρινε άκυρες όλες τις περιπτώσεις στις οποίες τα όρια οικισμών κάτω των 2.000 κατοίκων είχαν διευρυνθεί με αποφάσεις των νομαρχών από τη δεκαετία του 1980.
Πρακτικά, συρρικνώνει τα όρια των οικισμών, βγάζοντας εκτός σχεδίου περιοχές που έως σήμερα θεωρούνταν εντός οικισμών και οικοδομούσαν βάσει των διατάξεων της εντός σχεδίου δόμησης. Ακίνητα δηλαδή που επί δεκαετίες θεωρούνταν άρτια και οικοδομήσιμα εντός ορίων οικισμού θα βρεθούν εκτός των νέων ορίων, γεγονός που μειώνει δραματικά την αξία τους. Αντίθετα, δεν επηρεάζονται από το Π.Δ. όσοι έχουν χτίσει νόμιμα σε τέτοιες περιοχές και δεν θα έχουν καμία συνέπεια.
Το Π.Δ. αφορά τον καθορισμό των κριτηρίων, του τρόπου και των διαδικασιών οριοθέτησης των οικισμών της χώρας που φέρονται απογεγραμμένοι ως αυτοτελείς οικισμοί, σε απογραφή προ του έτους 1983, με πληθυσμό κάτω των 2.000 κατοίκων. Πρόκειται για περίπου 10.000 οικισμούς που είτε δεν έχουν οριοθετηθεί είτε το όριό τους επανεγκρίνεται βάσει των εν λόγω διατάξεων, λόγω καθορισμού του ορίου τους από αναρμόδια όργανα, ή αναοριοθετείται στις περιπτώσεις που αυτό κρίνεται αναγκαίο.
Συγκεκριμένα, προβλέπονται τρεις ζώνες:
• Α’ Ζώνη: το εσώτερο-συνεκτικό τμήμα του οικισμού, που είχε δημιουργηθεί προ του 1923 (ιστορικός πυρήνας).
• Β’ Ζώνη: το συνεκτικό τμήμα που έχει δημιουργηθεί μεταξύ των ετών 1923 και 1983.
• Β’1 Ζώνη: το διάσπαρτο τμήμα του οικισμού που έχει δημιουργηθεί μεταξύ του 1923 και του 1983. Οι διατάξεις του Π.Δ. δεν κάνουν καμία πρόβλεψη για τους οικισμούς μετά το 1983, όπου εντοπίζεται το μεγαλύτερο πρόβλημα. Προβλέπονται 15 κατηγορίες εξαιρέσεων που αφορούν προστατευόμενες περιοχές γεωργικής γης, υψηλής παραγωγικότητας και εκτάσεις γεωλογικά ακατάλληλες για δόμηση.
Το Υπουργείο εξετάζει την οργάνωση των περιοικιστικών ζωνών σε Περιοχές Ελέγχου Χρήσεων, στις οποίες θα θεσμοθετήσει αρτιότητες μικρότερες από αυτές που ισχύουν στις εκτός σχεδίου περιοχές, ούτως ώστε μια έκταση να καταστεί οικοδομήσιμη. Σύμφωνα με τον γενικό γραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος του ΥΠΕΝ, Ευθύμιο Μπακογιάννη, η αρτιότητα εξετάζεται να κυμαίνεται μεταξύ 2 και 4 στρεμμάτων, κάτι που πρακτικά σημαίνει ότι τα οικόπεδα κάτω των 2 στρεμμάτων θα χάσουν οριστικά την οικοδομησιμότητά τους.
«Το μεγάλο πρόβλημα είναι από το 1983 και έπειτα, όπου έχουμε τις αποφάσεις νομαρχών. Υπάρχουν κτίρια και οικόπεδα τα οποία τώρα, με την απόφαση του ΣτΕ, είναι εκτός ορίων, σε μια γκρίζα ζώνη. Υπάρχει πρόθεση του υπουργείου να οργανώσει αυτές τις ζώνες σε ΠΕΧ (Περιοχές Ελέγχου Χρήσεων). Εκεί μπορούμε να προσδιορίσουμε και μια αρτιότητα μεταξύ 2 και 4 στρεμμάτων. Ετσι, θα είναι μεγαλύτερη μεν από τις εντός οικισμού, που είναι 300-500 τ.μ., αλλά μικρότερη από την εκτός σχεδίου και με προϋπόθεση ότι θα έχει πρόσοψη σε δρόμο. Αυτό έχουμε σκεφτεί για να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα» ανέφερε λίγο πριν από το Πάσχα ο κ. Μπακογιάννης, μιλώντας σε εκδήλωση του Τμήματος Δυτικής Κρήτης του ΤΕΕ. Παράλληλα, έχει ξεκινήσει η καταγραφή του οδικού δικτύου, προκειμένου οι δρόμοι της χώρας να χαρακτηριστούν και να ξεκαθαρίσει οριστικά ποια οικόπεδα είναι οικοδομήσιμα και ποια όχι.
