Σε πολλές περιοχές της χώρας η έκδοση οικοδομικών αδειών και ο έλεγχος της αυθαίρετης δόμησης έχουν «παγώσει». Όπως αποκαλύπτει η εφημερίδα «Δημοκρατία» αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι σχεδόν οι μισοί δήμοι της χώρας, κυρίως μικροί και νησιωτικοί δεν διαθέτουν καν υπηρεσία δόμησης. Από την άλλη, πολλοί δήμοι δεν μπορούν να εξυπηρετήσουν τους πολίτες λόγω υποστελέχωσης.
Σύμφωνα με την «Δημοκρατία» από τους 332 δήμους, υπηρεσία δόμησης διαθέτουν μόνο οι 168. Από τις 168 ΥΔΟΜ, οι 16 (10%) υπολειτουργούν και λαμβάνουν υποστήριξη από άλλες ΥΔΟΜ. Από αυτές τις 168, τέσσερις δεν διαθέτουν καν προσωπικό, 22 δεν έχουν μηχανικό ΠΕ, 28 απασχολούν μόνο 1 μηχανικό ΠΕ ή ΤΕ, άλλες 28 μονάχα 2 και 16 απασχολούν 3. Οι 96 από τις 168 (ποσοστό μεγαλύτερο του 57%), δηλαδή, λειτουργούν με ελάχιστο προσωπικό, που δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του εκάστοτε νομού.
Το ζήτημα αυτό επηρεάζει άμεσα την λειτουργία πολλών μικρών και νησιωτικών δήμων, καθώς οδηγεί ουσιαστικά σε αδυναμία διεκπεραίωσης βασικών πολεοδομικών διαδικασιών. Οπως επεσήμανε η πρώην δήμαρχος Κεντρικής Κέρκυρας και Διαποντίων Νήσων Μερόπη Υδραίου σε πρόσφατη συνεδρίαση του διοικητικού συμβουλίου της ΚΕΔΕ, οι δήμοι όφειλαν βάσει του νόμου 5121/2023, ο οποίος τροποποίησε τον νόμο «Καλλικράτης» 3852/2010, να έχουν συστήσει έως τις 31/12/2022 δικές τους ΥΔΟΜ, εφόσον πληρούσαν δύο βασικές προϋποθέσεις: την επαρκή στελέχωση της υπηρεσίας και την ένταξη στον οργανισμό του δήμου. Ωστόσο, αρκετοί μικροί και νησιωτικοί δήμοι δεν κατάφεραν να συγκροτήσουν τις δικές τους ΥΔΟΜ, λόγω έλλειψης προσωπικού ή επειδή δεν είχαν προβλέψει την ένταξη της υπηρεσίας στον οργανισμό τους.
Η προσωρινή λύση δινόταν μέσω συνεργασιών με μεγαλύτερους δήμους που αναλάμβαναν να καλύψουν τις ανάγκες μικρότερων. Το τελευταίο διάστημα, όμως, ορισμένοι μεγάλοι δήμοι, που μέχρι τώρα λειτουργούσαν σύμφωνα με την κυρία Υδραίου ως «big brother» για τις ΥΔΟΜ των μικρότερων δήμων, δηλώνουν αδυναμία συνέχισης της υποστήριξης λόγω έλλειψης προσωπικού. Αυτό έχει οδηγήσει τις αποκεντρωμένες διοικήσεις να εκδίδουν διαπιστωτικές πράξεις, με τις οποίες ανακαλείται η αρμοδιότητα εξυπηρέτησης μικρότερων δήμων από μεγαλύτερους όμορους δήμους. Ο Δήμος Βόλου έκανε γνωστό ότι δεν μπορεί πλέον να εποπτεύει και να υποστηρίζει την ΥΔΟΜ του Δήμου Σκοπέλου, ο οποίος εξυπηρετούσε και άλλα μικρότερα νησιά. Το αποτέλεσμα είναι η πλήρης απενεργοποίηση των υπηρεσιών δόμησης σε αυτούς τους δήμους. Ουσιαστικά δεν υπάρχει κανείς για την έκδοση οικοδομικών αδειών, δεν γίνονται έλεγχοι αυθαιρέτων και δεν υπάρχει υπηρεσία για τον έλεγχο των όρων δόμησης – κατάσταση που οδηγεί σε αδιέξοδο δεκάδες δήμους, κυρίως μικρούς και νησιωτικούς, με σοβαρές συνέπειες στην πολεοδομική δραστηριότητα και την ανάπτυξη των περιοχών τους.
Το αίτημα στο υπουργείο Εσωτερικών
Η πρώην δήμαρχος Κεντρικής Κέρκυρας και Διαποντίων Νήσων τόνισε την αναγκαιότητα να σταματήσει η πρακτική έκδοσης διαπιστωτικών πράξεων από τις αποκεντρωμένες διοικήσεις, καθώς αναστέλλεται έτσι η λειτουργία υπηρεσιών δόμησης σε δήμους που δεν έχουν εναλλακτικές.
Έχει σταλθεί, επίσης, αίτημα στο υπουργείο Εσωτερικών, να ανασταλεί άμεσα η έκδοση διαπιστωτικών πράξεων που διακόπτουν τη διαδημοτική συνεργασία για τις ΥΔΟΜ, αλλά και να διερευνηθεί η δυνατότητα εναλλακτικών λύσεων για τη λειτουργία των ΥΔΟΜ, ειδικά σε μικρούς και νησιωτικούς δήμους. Αντίστοιχη πρωτοβουλία ανέλαβε και η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ενώσεων Μηχανικών Δημοσίων Υπαλλήλων Διπλωματούχων Ανωτάτων Σχολών (Π.Ο. ΕΜΔΥΔΑΣ), καταθέτοντας στα μέσα της εβδομάδας επείγον αίτημα συνάντησης με την ηγεσία του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για τους σχεδιασμούς του υπουργείου στο θέμα της λειτουργίας των υπηρεσιών δόμησης. Όπως έχει επισημάνει πολλές φορές η ομοσπονδία, η μετάβαση με τον «Καλλικράτη» (ν. 3852/2010) των πολεοδομικών αρμοδιοτήτων απ’ τις νομαρχίες στους δήμους έγινε άτακτα, χωρίς κριτήρια και χωρίς καμία προδιαγραφή (μεταφορά προσωπικού, υλικού, μηχανογράφησης, αρχείου κ.λπ.,) με αποτέλεσμα τα υπάρχοντα προβλήματα διοικητικής φύσεως (κυρίως υποστελέχωσης) να έχουν διογκωθεί. Από τότε, παρά τις συνεχείς νομοθετικές αλλαγές, διαιωνίζεται και επιδεινώνεται η δυσλειτουργία τους επί 14 έτη.
Ο Συνήγορος του Πολίτη έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το μοντέλο της διοικητικής υποστήριξης των δήμων που στερούνται υπηρεσίες δόμησης δεν λειτούργησε αποτελεσματικά, λόγω της οριακής στελέχωσης των μητροπολιτικών δήμων που κλήθηκαν να τις υποστηρίξουν. Αυτό δημιουργεί ακραία προβλήματα κακοδιοίκησης, συνιστώντας παραβίαση των αρχών της νομιμότητας και της χρηστής διοίκησης. Σύμφωνα με την Αρχή, η ύπαρξη υποστελέχωσης παρατηρείται και αναφέρεται ως πρόβλημα από μεγάλο αριθμό υπηρεσιών δόμησης. Το ζήτημα αυτό αναδεικνύεται ως αφετηρία ενός σημαντικού αριθμού παρεπόμενων προβλημάτων που επηρεάζουν δυσμενώς ολόκληρη τη σχετική διοικητική διαδικασία.
Σοβαρά προβλήματα στην Κρήτη
Η εφημερίδα συνεχίζει αναφέροντας πως σοβαρά προβλήματα έχουν προκύψει στην έκδοση οικοδομικών αδειών από τις υπηρεσίες δόμησης της Κρήτης, σύμφωνα με το Τμήμα Ανατολικής Κρήτης του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας. «Πολίτες και μηχανικοί βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε μια νομική και διοικητική ασάφεια, με πολλές οικοδομικές άδειες να εκκρεμούν και τις διαδικασίες δόμησης να παραμένουν μετέωρες» αναφέρει το ΤΕΕ-ΤΑΚ σε επιστολή του προς τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Θεόδωρο Σκυλακάκη.
Παράδειγμα αποτελούν οι Δήμοι Αρχανών Αστερουσίων και Μαλεβιζίου, που τα τελευταία χρόνια εξυπηρετούνται από ΥΔΟΜ όμορων δήμων μέσω προγραμματικών συμβάσεων συνεργασίας. Οι Δημοτικές Ενότητες Αρχανών και Μαλεβιζίου εξυπηρετούνται από την ΥΔΟΜ. Ηρακλείου, η Δημοτική Ενότητα Αστερουσίων από την ΥΔΟΜ Φαιστού και η Δημοτική Ενότητα Ν. Καζαντζάκη από την ΥΔΟΜ Μινώα Πεδιάδας. Με βάση τη Διαπιστωτική Πράξη της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης (υπ’ αρ. οικ.2992/29-03-2024), όπως τροποποιήθηκε με το υπ’ αρ. οικ. 5682/19-06-2024 έγγραφο, αναφορικά με τους δήμους που έχουν την επάρκεια ή μη στελέχωσης, διαπιστώνει κανείς την επάρκεια του Δ. Αρχανών Αστερουσίων ως προς τη στελέχωση (ίδρυση και λειτουργία) ΥΔΟΜ, καθιστώντας ουσιαστικά μη νόμιμη την έκδοση οικοδομικών αδειών και λοιπών διοικητικών πράξεων από την ΥΔΟΜ Μινώα Πεδιαδας σε περιοχές της Δ.Ε. Ν. Καζαντζάκη, που μέχρι πρότινος εξυπηρετούσε.
Ο Δ. Αρχανών Αστερουσίων επικαλείται ότι στον εγκεκριμένο από το 2019 οργανισμό του δήμου δεν προβλέπεται η άσκηση της αρμοδιότητας της Πολεοδομίας, καθιστώντας αδύνατη -επί του παρόντος- την ίδρυση και λειτουργία ΥΔΟΜ. «Kρίνεται, λοιπόν, αναγκαία η άμεση παρέμβαση της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης και των αρμόδιων υπουργείων, ώστε να διαμορφωθεί μια εφαρμόσιμη και άμεση λύση. Τέλος, θεωρούμε απαραίτητη την επαναξιολόγηση της δυνατότητας νομοθετικής ρύθμισης που θα εξασφαλίζει τη σωστή λειτουργία των υπηρεσιών δόμησης σε περιοχές που δεν διαθέτουν ΥΔΟΜ. Η εξασφάλιση της ομαλής έκδοσης οικοδομικών αδειών είναι ζωτικής σημασίας τόσο για τους πολίτες όσο και για τον τεχνικό κόσμο. Ζητούμε την άμεση παρέμβασή σας για την αποκατάσταση της λειτουργίας των διαδικασιών δόμησης και παραμένουμε στη διάθεσή σας για κάθε συνεργασία» καταλήγει η επιστολή των μηχανικών.
Τα σχέδια της κυβέρνησης
Τα υπουργεία Εσωτερικών και Περιβάλλοντος, λόγω της σοβαρής κατάστασης που έχει διαμορφωθεί, σχεδιάζουν να επαναφέρουν τις ΥΔΟΜ υπό την ομπρέλα του ΥΠΕΝ. Ο Θόδωρος Σκυλακάκης υποστήριξε ότι για την καλύτερη αντιμετώπιση της αυθαίρετης δόμησης το κύριο βάρος του ελέγχου θα περάσει από την Τοπική Αυτοδιοίκηση στην κεντρική διοίκηση. Κάτι που ουσιαστικά σημαίνει ότι το ΥΠΕΝ θα αποκτήσει ξανά τον κεντρικό έλεγχο των ΥΔΟΜ.
Το 2017, η τότε ηγεσία του υπουργείου είχε νομοθετήσει την ίδρυση «παρατηρητηρίων δόμησης» σε κεντρικό και τοπικό επίπεδο, τα οποία όμως ουδέποτε συστάθηκαν. Η ιδέα εγκαταλείφθηκε και το 2022 το υπουργείο προέβλεψε σε νόμο τη δημιουργία Κεντρικής Υπηρεσίας Δόμησης, η οποία, εκτός των άλλων, θα αναλάμβανε το έργο των υποστελεχωμένων δήμων της Αττικής, του Βόρειου και του Νότιου Αιγαίου. Δυόμισι χρόνια αργότερα, η συγκεκριμένη υπηρεσία παραμένει ακόμα στα χαρτιά. Δεν αποκλείεται πάντως να ενεργοποιηθεί το επόμενο διάστημα, σε συνάρτηση με τον νέο Ενιαίο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, μέσω του οποίου δρομολογείται η μεταφορά των Πολεοδομιών από τους δήμους στο υπουργείο Περιβάλλοντος.
