Πέρα από τον ενθουσιασμό και τις υποσχέσεις για ένα μέλλον γεμάτο αυτοματισμούς και ευκολίες, ένας αυξανόμενος «χορός» προειδοποιήσεων αντηχεί από τα διεθνή αναλυτικά κέντρα. Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), που για πολλούς φαντάζει ως ένα εντυπωσιακό τεχνολογικό επίτευγμα ή ένα απλό «έξυπνο» εργαλείο, βρίσκεται στο επίκεντρο μιας παγκόσμιας συζήτησης με ανησυχητικές προεκτάσεις για την καρδιά της κοινωνίας: την αγορά εργασίας.
Οι επιπτώσεις της ΤΝ, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, δεν περιορίζονται στην αντικατάσταση θέσεων εργασίας, αλλά επεκτείνονται και στο ύψος των αποδοχών, διαμορφώνοντας ένα νέο, ίσως και πιο άνισο, εργασιακό τοπίο.
Η Τράπεζα της Ελλάδος έρχεται να ενισχύσει αυτούς τους προβληματισμούς, καταγράφοντας μια εκρηκτική αύξηση των παγκόσμιων επενδύσεων στην ΤΝ, οι οποίες πλέον καταλαμβάνουν το ιλιγγιώδες ποσοστό του 70% του γενικού συνόλου των τεχνολογικών επενδύσεων για το 2023.
Αυτό το πρωτοφανές επενδυτικό κύμα σκιαγραφεί την ταχύτατη και βαθιά διείσδυση της ΤΝ σε κάθε σπιθαμή της παραγωγικής διαδικασίας, θέτοντας επιτακτικά ερωτήματα για το μέλλον της εργασίας και τη θέση του ανθρώπου σε αυτό. Είναι άραγε η ΤΝ ο προάγγελος μιας νέας εποχής ευημερίας ή η αρχή μιας άνευ προηγουμένου αναδιάρθρωσης του εργασιακού κόσμου με απρόβλεπτες συνέπειες;
Αυτοματοποίηση και επαγγέλματα σε άμεσο κίνδυνο
Οι πρώτοι τομείς που πλήττονται από την αυτοματοποίηση είναι εκείνοι με χαμηλή ειδίκευση και επαναλαμβανόμενες λειτουργίες: μεταποίηση, λιανεμπόριο, διοικητική υποστήριξη. Ρομπότ, ταμειακές αυτοεξυπηρέτησης και chatbots αντικαθιστούν ανθρώπους με ταχύ ρυθμό. Αντίθετα, θέσεις που βασίζονται σε διαπροσωπική επαφή, όπως η υγεία και η καθαριότητα, παραμένουν προσωρινά λιγότερο εκτεθειμένες.
Ωστόσο, ακόμη και επαγγέλματα υψηλής εξειδίκευσης όπως η νομική, η ιατρική και η λογιστική, αρχίζουν να νιώθουν την πίεση. Η ανάγκη για συνεχή επιμόρφωση και αναβάθμιση δεξιοτήτων είναι επιτακτική — ακόμη και για όσους εργάζονται στην ίδια την ανάπτυξη της ΤΝ.
Πόσες θέσεις απειλούνται και πού
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο υπολογίζει ότι το 40% των θέσεων εργασίας παγκοσμίως θα επηρεαστεί από την ΤΝ. Στις ανεπτυγμένες οικονομίες, η αντικατάσταση παραδοσιακών επαγγελμάτων είναι ήδη σε εξέλιξη. Στις αναπτυσσόμενες χώρες, το πρόβλημα εντείνεται λόγω περιορισμένης πρόσβασης σε εκπαίδευση και κατάρτιση, αυξάνοντας τις πιθανότητες ανεργίας.
Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, το 14% των θέσεων εργασίας στα κράτη-μέλη του κινδυνεύει άμεσα από αυτοματοποίηση, ενώ το 32% θα υποστεί σημαντικές αλλαγές. Οι εργαζόμενοι με χαμηλά προσόντα βρίσκονται στη χειρότερη θέση.
Τεχνητή Νοημοσύνη: Δημιουργεί ή καταργεί θέσεις;
Η έκθεση του World Economic Forum προβλέπει ότι μέχρι το 2030 η αυτοματοποίηση και οι διαρθρωτικές αλλαγές θα επηρεάσουν το 22% των σημερινών θέσεων εργασίας. Παράλληλα, η ΤΝ θα δημιουργήσει 170 εκατομμύρια νέες θέσεις (14% της συνολικής απασχόλησης), αλλά και θα οδηγήσει στον εκτοπισμό 92 εκατομμυρίων (8%).
Το καθαρό ισοζύγιο δείχνει κέρδος 78 εκατομμυρίων θέσεων (7%), ωστόσο η μετάβαση δεν θα είναι ομαλή. Οι αλλαγές αφορούν περισσότερο το είδος, την εξειδίκευση και την τοποθεσία της εργασίας, και λιγότερο τον συνολικό αριθμό των θέσεων.
Εντείνονται οι ανισότητες και η εργασιακή πόλωση
Η Τεχνητή Νοημοσύνη επιτείνει τις μισθολογικές ανισότητες: αυξάνει τις αμοιβές όσων διαθέτουν ψηφιακές και τεχνολογικές δεξιότητες, ενώ παγώνει ή μειώνει τους μισθούς σε επαγγέλματα χαμηλής εξειδίκευσης. Παράλληλα, εντείνει την πόλωση της αγοράς εργασίας, μειώνοντας τη ζήτηση για μεσαία ειδίκευση (διοικητικές θέσεις) και ενισχύοντας τις δύο ακραίες κατηγορίες: υψηλής και χαμηλής εξειδίκευσης.
Οι ανισότητες πρόσβασης στην εκπαίδευση και η άνιση τεχνολογική εξοικείωση οδηγούν σε ενίσχυση των κοινωνικών διακρίσεων, ιδιαίτερα σε ευάλωτες ομάδες, καθιστώντας την ΤΝ όχι μόνο τεχνολογική, αλλά και βαθιά κοινωνική πρόκληση.
