«Όσοι περιμένουν αυτοκριτική, θα απογοητευτούν», γράφουν κριτικοί για το βιβλίο της πρώην καγκελάριου της Γερμανίας, Άνγκελα Μέρκελ. «Τα απομνημονεύματά της είναι προσπάθεια να ανακτήσει την κυριαρχία της ερμηνείας της πολιτικής της κληρονομιάς» είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των σχολίων που επικρατούν στον Τύπο.

Όπως αναφέρουν, αν κάποιος κάτσει να διαβάσει τις περισσότερες από 700 σελίδες του βιβλίου δεν θα μάθει κάτι καινούριο για την Μέρκελ. Ούτε θα το εκπλήξουν οι εξηγήσεις της ή η ερμηνεία της στις πολιτικές εξελίξεις. Κάνει αυτό ακριβώς που σημαίνει η λέξη «απομνημονεύματα». Παραδίδει στο κοινό ό,τι θυμάται από την ζωή της και έχει απόλυτο έλεγχο στο πως θα το αφηγηθεί.

Υπάρχει όμως και άλλη μία παράμετρος. Η Άνγκελα Μέρκελ δεν είναι λογοτέχνης. Γράφει όπως ακριβώς εκφράζεται στα τόσα χρόνια δημόσιας παρουσίας της. «Δεν αγαπώ τους υπερθετικούς», εξηγεί η ίδια. Είναι άτυχη όμως καθώς στα μόλις τρία χρόνια από τότε που αποχώρησε από την πολιτική η Γερμανία και ο κόσμος δεν είναι ίδιοι. Η χώρα της έχει μπει σε ύφεση, μαίνεται πόλεμος και οι συνέπειες κυρίως στο μεταναστευτικό και στην ενέργεια, είναι εμφανείς και δυσβάστακτες.

Ολοκληρωτική έλλειψη αυτοκριτικής

Αυτό στο οποίο συμφωνούν οι περισσότεροι αναλυτές είναι η απουσία αυτοκριτικής. Όπως γράφει χαρακτηριστικά η Frankfurter Allgemeine Zeitung, ο τίτλος του βιβλίου, αντί για «Ελευθερία», θα μπορούσε κάλλιστα να είναι «Χωρίς Εναλλακτική». Η πρώην καγκελάριος δεν βρίσκει λάθη στους χειρισμούς της, θεωρεί σωστή την εξάρτηση από την ρωσική ενέργεια και το άνοιγμα των συνόρων σε πάνω από ένα εκατομμύριο πρόσφυγες.

«Σε κάθε περίπτωση, εάν βοηθάει, ας πούμε ότι έφταιγε η Μέρκελ», είπε η ίδια, όταν στην παρουσίαση του βιβλίου της δέχθηκε επίμονες ερωτήσεις σχετικά με τις ευθύνες της.

«Η Μέρκελ υποβαθμίζει την ευθύνη της. Τα απομνημονεύματά της είναι προσπάθεια να ανακτήσει την κυριαρχία της ερμηνείας της πολιτικής της κληρονομιάς. Όσοι περιμένουν αυτοκριτική, θα απογοητευτούν», σημείωσε η Handelsblatt επισημαίνοντας πως «Θα θέλαμε όλον αυτόν τον καιρό να ακούσουμε περισσότερα για την επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία, για την ενεργειακή κρίση».

Η οικονομική εφημερίδα χαρακτηρίζει «δυσάρεστη» την έλλειψη αυτοκριτικής και την επιμονή σε επιλογές «χωρίς εναλλακτική» ενώ αναφέρει ότι κάποιες θεμελιώδεις αποφάσεις της θητείας της επικρίθηκαν, δικαίως, υπό το φως του πολέμου στην Ουκρανία – η χρήση της ρωσικής ενέργειας, η εγκατάλειψη των πυρηνικών εργοστασίων, η παραμέληση των υποδομών και η παραμέληση ως περιφρόνηση των αναγκών των ενόπλων δυνάμεων.

Αλαζονεία για το μεταναστευτικό

Σε συνέντευξη που παραχώρησε στο περιοδικό Der Spiegel με αφορμή την έκδοση του βιβλίου της, η Άνγκελα Μέρκελ ρωτήθηκε το εξής: «Σας βαραίνει η γνώση ότι κάποια ισλαμιστικά εγκλήματα δεν θα είχαν συμβεί, εάν είχατε θωρακίσει την Γερμανία;»

Η πρώην καγκελάριος τόνισε ότι έπρεπε να λάβει υπόψιν τόσο εκείνους που ήθελαν πιο ανοιχτή πολιτική στο μεταναστευτικό όσο και εκείνους που αντιμετώπιζαν το άνοιγμα με φόβο.

Στην ερώτηση εάν οι περίφημες «selfie» με πρόσφυγες από τη Συρία το 2015 λειτούργησαν ως «προσκλητήριο για ακόμη περισσότερους μετανάστες», η Μέρκελ απαντά: «Ένα φιλικό πρόσωπο δεν κάνει κανέναν να εγκαταλείψει το σπίτι του. Ξέρω πολλούς πρόσφυγες από την πρώην Ανατολική Γερμανία. Κανείς από αυτούς δεν θα έφευγε μόνο και μόνο χάρη στην πιθανότητα να σφίξει το χέρι του Χέλμουτ Κολ».

Όσο για την περίφημη φράση «θα τα καταφέρουμε» («Wir schaffen das») αναφορικά με το μεταναστευτικό, η Άνγκελα Μέρκελ εξηγεί ότι: «Είναι ελάττωμα το γεγονός ότι της λείπει η αίσθηση του άλυτου. Μία θεμελιώδης ευρωπαϊκή λύση ήταν και τότε τόσο απατηλή όσο και σήμερα».

Η Süddeutsche Zeitung είδε στην παράθεση εξαντλητικών λεπτομερειών, ακόμη και των πολύωρων πτήσεων της, ως «προσπάθεια να αποφύγει την ερμηνεία ή την αξιολόγηση καταστάσεων». Η εφημερίδα κατηγορεί την πρώην καγκελάριο για μία «απογυμνωμένη από φιλοσοφικό υπόβαθρο στάση» σε όλη τη θητεία της, με εξαίρεση το μεταναστευτικό. Εκεί «ακολούθησε την άποψή της για την ανθρωπότητα, την οικουμενικότητα», γράφει η εφημερίδα ενώ παρατηρεί ότι και στο βιβλίο της, η Άνγκελα Μέρκελ εμφανίζεται αισιόδοξη για τους μετανάστες και δύσπιστη έναντι των Γερμανών και της υποδοχής που τους επιφύλαξαν. «Αγνοεί αλαζονικά το δυσάρεστο κομμάτι της μετανάστευσης», σημείωσε η SZ.

«Η Μέρκελ δεν σκέφτηκε ποτέ να στηρίξει την Ουκρανία ενάντια στην Ρωσία»

Το Focus άσκησε σκληρή κριτική αναφορικά με την περιγραφή της μεταναστευτικής πολιτικής της πρώην καγκελαρίου στο βιβλίο. «Όσα γράφει δείχνουν πόσο αφελής ήταν η πολιτική της από το 2015. Η Άνγκελα Μέρκελ άλλαξε βαθιά την Γερμανία, αλλά όχι με θετικό τρόπο. Έκανε την Γερμανία χώρα μετανάστευσης – παρά τη θέλησή της. Η ανεξέλεγκτη μετανάστευση έγινε ο κανόνας κατά τη διάρκεια της θητείας της. Φτάσαμε σε αλλαγή σύνθεσης του έθνους. Η Μέρκελ έδρασε στη στιγμή, χωρίς σχέδιο ή στρατηγική», ανέφερε το περιοδικό.

«Ο ισολογισμός της είναι πλήρης καταστροφή. Η σταδιακή κατάργηση των πυρηνικών υπήρξε λάθος που έφερε τη χώρα στο χείλος της ενεργειακής κατάρρευσης. Η μεταναστευτική πολιτική ήταν κακώς μελετημένη και απίστευτα ακριβή. Η οικονομική πολιτική αδύναμη και ευκαιριακή», σχολίασε το περιοδικό για το οποίο η πολιτική για την Ουκρανία ήταν το πιο σκοτεινό κεφάλαιο. «Δεν το γράφει τόσο ρητά, αλλά ανάμεσα στις γραμμές καθίσταται σαφές ότι η Μέρκελ δεν σκέφτηκε ποτέ να στηρίξει την Ουκρανία ενάντια στην Ρωσία. Εθνική κυριαρχία, απαραβίαστο των συνόρων; Ωραίες αρχές, για τις οποίες όμως δεν ρισκάρεις αντιπαράθεση με τους Ρώσους».

«Θυμίζει αντιγραφή από ημερολόγιο»

Η Bild βρίσκει το βιβλίο της Μέρκελ αρκετά βαρετό. «Προσοχή, θα είναι δύσκολο, μερικές φορές βαρετό – κάντε υπομονή!», γράφει και μιλάει για «ένα βιβλίο όπως η θητεία της στην καγκελαρία». Η FAZ γράφει, επίσης, ότι μεγάλο μέρος του βιβλίου «θυμίζει αντιγραφή από ημερολόγιο» και «όσο προχωράει, τόσο πιο βαρετό γίνεται».

Αν και στην θητεία της συναντήθηκε με τέσσερις Αμερικάνους προέδρους, Γάλλους, τον Βλάντιμιρ Πούτιν, τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και άλλους παγκόσμιους ηγέτες, δεν δίνει καμία καινούρια πληροφορία γι’ αυτούς, παρά μόνο κάποια παραπολιτικά στοιχεία όπως το πώς ένιωσε όταν ο τούρκος πρόεδρος την έβαλε να καθίσει δίπλα του, σε χρυσό θρόνο, κάτι που επικρίθηκε έντονα στην Γερμανία, ή πώς ο Ρώσος πρόεδρος άφησε τον σκύλο του να περιφέρεται στην αίθουσα μαζί της, ενώ γνώριζε ότι φοβόταν τα σκυλιά. «Ήταν μια μικρή επίδειξη δύναμης; Σκέφτηκα απλώς, μείνε ψύχραιμη, συγκεντρώσου στους φωτογράφους, θα περάσει», γράφει.

Αν στα σημαντικά πολιτικά θέματα η Άνγκελα Μέρκελ δεν διαφωτίζει ιδιαίτερα το αναγνωστικό της κοινό, φροντίζει να συμπεριλάβει στην αφήγησή της άγνωστες πτυχές από τα χρόνια που πέρασε στην εξουσία ενώ σε κάποια σημεία η αφήγηση γίνεται πιο «προσωπική». Αναφέρεται στα τρία δημόσια επεισόδια τρόμου που αντιμετώπισε το 2019. Όπως γράφει στο βιβλίο, υπεβλήθη τότε σε εξετάσεις, οι οποίες δεν έδειξαν κάτι παθολογικό. Ένας οστεοπαθητικός όμως της είπε ότι το σώμα της απελευθερώνει συγκεντρωμένο στρες ετών. Εκεί κάπου πήρε την απόφαση να μην διεκδικήσει νέα θητεία. «Ήταν αρκετά», γράφει στο βιβλίο. Άλλωστε είναι η πρώτη καγκελάριος που αποφάσισε η ίδια την αποχώρησή της, κάτι που δεν μπορεί παρά να πιστωθεί στις επιτυχίες της.